Vũ khí siêu vượt âm là gì?

Câu hỏi

Trong chiến tranh giữa 2 quốc gia Nga và Ukraina, báo chí đưa tin lần đầu tiên Nga sử dụng tên lửa siêu vượt âm. Vậy vũ khí siêu vượt âm là gì? Nó cấu tạo và hoạt động ra sao?

Tên lửa siêu vượt âm Kinzhal

trong tiến trình 0
Thúy Vy 2 năm 2022-04-03T20:26:18+07:00 0 Câu trả lời 71 lượt xem 0

Câu trả lời ( 2 )

  1. Vũ khí siêu vượt âm – từ tham vọng đến hiện thực

    Mặc dù vũ khí siêu vượt âm đã được tiến hành nghiên cứu từ rất sớm (bắt đầu từ những năm của thập kỷ 1960) ở cả Mỹ và Liên Xô (và Nga hiện nay) vì tiềm năng của nó, giới chức quân sự Mỹ đã xem vũ khí siêu vượt âm là “kẻ thay đổi quy tắc trò chơi” trong lĩnh vực kỹ thuật quân sự. Tuy nhiên, những rào cản về kỹ thuật đã làm chậm tiến độ về đích của loại vũ khí được giới quân sự hết sức kỳ vọng này.

    Tốc độ siêu vượt âm được định nghĩa là tốc độ lớn hơn 5 lần tốc độ âm thanh (lớn hơn 5M). Hai loại vũ khí siêu vượt âm hiện nay được tập trung nghiên cứu, thứ nhất đó là thiết bị cánh lượn kiểu trợ đẩy (HGV), thứ hai là phương tiện bay hút khí sử dụng động cơ đẩy xung siêu cháy (Hypersonic Advanced Weapon – HAW). Trong đó HGV có lợi thế về tốc độ và không gặp phải khó khăn trong việc thiết kế động cơ; nhưng có tầm bay ngắn, lại phải dùng các loại tên lửa liên lục địa để làm bệ phóng, rất tốn kém, vừa có khả năng gây hiểu nhầm; nên có thể không được sử dụng bằng loại HAW.

    Phương tiện bay siêu vượt âm với đặc điểm tốc độ cực cao, nên có ưu thế đặc biệt; ưu thế thứ nhất, đó là năng lực xâm nhập mục tiêu mạnh nhờ động năng. Ví dụ, một tên lửa hành trình siêu vượt âm có tốc độ Mach 8 (tốc độ bằng 8 lần tốc độ âm thanh thông thường), đầu đạn không cần dùng thuốc nổ, nhưng có sức mạnh công phá tương đương với một đầu đạn thông thường của một tên lửa hành trình Tomahawk.

    Ưu thế thứ hai của tên lửa siêu vượt âm đó là khả năng khó đánh chặn (mà chính xác trong thời điểm hiện nay là không thể) bởi các hệ thống phòng thủ tên lửa hay phòng không khác; tại vì các hệ thống tên lửa phòng không tối tân nhất thế giới hiện nay cũng chỉ có tốc độ Mach 4, trong khi đó tên lửa siêu vượt âm tối thiểu phải có tốc độ Mach 5.

    Có lẽ ưu thế khó bị đánh chặn này là hấp dẫn nhất, khi mà gần đây các nước liên tiếp đưa ra các hệ thống đánh chặn tên lửa đạn đạo như: Aegis, THAAD, Patriot của Mỹ; S-300, S-400 và sắp tới là S-500 của Nga; làm cho các loại tên lửa đạn đạo dần mất ưu thế “răn đe”, vì có thể bị các hệ thống này bắn hạ.

    Bên cạnh những lợi thế về tốc độ, những phương tiện này cũng tiềm ẩn những yếu tố bất ổn chính trị khó lường; vấn đề này xuất phát chính từ mặt kỹ thuật. Để vũ khí cánh lượn kiểu trợ đẩy (HGV) đạt tốc độ ban đầu, các nước thường dùng tên lửa đạn đạo liên lục địa làm bệ phóng cho HGV. Điều này dễ dẫn đến việc hiểu sai về một cuộc tấn công hạt nhân, sẽ kích hoạt hệ thống phòng thủ chống tên lửa, đồng thời đáp trả bằng các tên lửa liên lục địa (ICBM). Chính vì điều này mà Mỹ đã từ bỏ phương án dùng tên lửa đạn đạo D5 Trident và tên lửa đạn đạo tầm trung phóng từ tàu ngầm để làm phương tiện phóng vũ khí siêu vượt âm.

    Những thách thức kỹ thuật

    Vũ khí siêu vượt âm với tốc độ từ Mach 5 trở lên, ở tốc độ như vậy, bất luận là hành trình có động cơ hay là bay kiểu cánh lượn không động cơ thì đều còn rất nhiều vấn đề thách thức về kỹ thuật cần phải được giải quyết.

    Thách thức về chế tạo động cơ cho tên lửa

    Mặc dù các tên lửa sử dụng nhiên liệu rắn có thể dễ dàng tăng tốc và đạt tốc độ siêu vượt âm, nhưng duy trì tốc độ này trong thời gian dài là cả một vấn đề phức tạp. Do vậy đòi hỏi cần phải chế tạo một loại động cơ xung áp siêu cháy (scramjet) để duy trì tên lửa bay được hành trình dài. Khác với động cơ phản lực thông thường phải dùng máy nén không khí, tên lửa dùng động cơ xung áp siêu cháy khi đạt tốc độ siêu vượt âm, lúc này không khí được hút vào cửa hội tụ của động cơ có tốc độ rất cao mà không cần phải dùng đến máy nén; sau đó không khí được trộn với nhiên liệu và bị đốt cháy, tạo ra luồng phản lực đẩy tên lửa.

    Tuy nhiên, động cơ xung áp siêu cháy sẽ không có đủ oxy trong không khí để cùng với nhiên liệu tạo thành hỗn hợp cháy, nhất là khi hoạt động ở độ cao lớn; hơn nữa chu trình hút, phun nhiên liệu, trộn thành hỗn hợp, đốt cháy trong động cơ xung áp diễn ra rất nhanh (khoảng vài mili giây), nên việc chế tạo một động cơ như vậy hiện vẫn vượt quá tầm.

    Hiện nay Mỹ là quốc gia có ưu thế về công nghệ, nhưng trong chế tạo động cơ xung áp siêu cháy vẫn chưa thành công, cụ thể là việc kéo dài thời gian hoạt động của động cơ. Trong thử nghiệm phương tiện bay X-43A và X-51A vào năm 2016 của hãng Boeing, yêu cầu đặt ra là phải thực hiện tăng tốc từ 4,5M lên đến 6,5M ở độ cao 27,4 km, thời gian làm việc của động cơ phải vượt 300 giây. Nhưng trong 4 lần thử nghiệm thực tế, mức độ trợ đẩy động cơ và mức độ gia tốc của phương tiện bay đều thấp hơn so với dự tính, động cơ trong lần bay đầu tiên chỉ hoạt động được 140 giây, do nhiệt quá cao dẫn đến mất hiệu lực, trong lần bay cuối cùng cũng chỉ hoạt động được 210 giây và gia tốc cuối cùng cũng chỉ đạt 5,1M, không đạt được mục tiêu 6M như dự định.

    Thách thức về nhiệt độ và điều khiển

    Khi vật thể chuyển động với tốc độ siêu vượt âm, ma sát giữa bề mặt phương tiện và tốc độ di chuyển cao của không khí sẽ sản sinh ra nhiệt lượng lớn, làm cho cường độ và độ cứng của phương tiện bay giảm xuống, thậm chí làm cho phần thân của nó biến dạng, nhiệt lượng có thể sẽ truyền vào bên trong, đe dọa đến an toàn của các thiết bị mà phương tiện bay mang theo.

    Ở tốc độ Mach 5, nhiệt độ bề mặt phương tiện có thể vượt quá 530°C, ở vòi phun, nhiệt độ có thể trên 2.220°C. Ở tốc độ 7M, nhiệt độ bề mặt có thể đạt trên 1.600°C, còn nhiệt độ khi tốc độ 10M có thể đạt tới khoảng 2.200°C.

    Với nhiệt độ cao như vậy, các vật liệu có thể bị biến dạng, để khắc phục vấn đề nhiệt quá cao, các vật liệu chế tạo thường là các loại gốm tổng hợp và tiến hành làm mát cưỡng bức.

    Bên cạnh đó, khi vật thể chuyển động với vận tốc siêu vượt âm cộng với nhiệt độ cao, sẽ làm phân ly hóa học các nguyên tử và phân tử trong luồng không khí. Lúc này một phần không khí bị ion hóa mạnh, tạo thành bức tường plasma xung quanh vật thể bay, làm sóng vô tuyến rất khó xâm nhập qua bức tường plasmas, khiến việc theo dõi và điều khiển hệ thống trở lên khó khăn. Đồng thời các thiết bị tự dẫn lắp đặt trên vũ khí như radar tự dẫn, dẫn đường vệ tinh đều không tác dụng vì sự ngăn cách của bức tường plasma xung quanh thiết bị. Điều này đặt ra một yêu cầu phải chế tạo một hệ thống dẫn đường quán tính chính xác cao trên bất kỳ một vũ khí có tốc độ siêu vượt âm nào.

    Các vấn đề kỹ thuật trên hiện đang được tập trung đầu tư khắc phục, hiện nay cả 3 quốc gia là Mỹ, Nga và Trung Quốc đều đang phát triển vũ khí siêu vượt âm; trong đó Mỹ được đánh giá là đang dẫn đầu về phát triển loại vũ khí này, nhưng vẫn gặp phải rất nhiều khó khăn.

    Một điều thú vị khi các chuyên gia quân sự đều nói rằng, ưu thế kỹ thuật về vũ khí siêu vượt âm của Mỹ đang suy yếu, họ đang đứng trước mối đe dọa bị Nga và Trung Quốc “vượt mặt”; thậm chí có người còn cho rằng, nước Mỹ đã bị lạc hậu trong cuộc chạy đua về công nghệ này, bằng chứng là việc Nga và Trung Quốc liên tiếp công bố việc thử nghiệm thành công loại vũ khí này và ấn định thời gian đưa vào biên chế. Suy cho cùng, sự tiến bộ trong lĩnh vực siêu thanh của Nga và Trung Quốc những năm gần đây đã tạo ra áp lực rất lớn cho nước Mỹ.

    Tác giả: Trịnh Ngọc Tiến

    (Nguồn: baoquankhu7.vn/vu-khi-sieu-vuot-am-tu-tham-vong-den-hien-thuc-643554504-008330s35410gs)

    Chọn là câu trả lời hay nhất
  2. Tinh hoa công nghiệp quốc phòng Nga

    Kinzhal, tiếng Nga có nghĩa là “dao găm”, là loại tên lửa đạn đạo lưỡng dụng không đối đất (phóng từ máy bay) được cho là có thể né tránh mọi biện pháp đánh chặn từ đối thủ.

    Khi được trang bị trên máy bay tiêm kích chiến lược MiG-31K hay máy bay ném bom chiến lược Tu-22M3M, Kinzhal có thể tấn công các mục tiêu tầm trung (từ 2.000 tới 3.000km) với tốc độ siêu vượt âm (hypersonic, lớn hơn Mach 5, tối đa là Mach 10, tức gấp 10 lần tốc độ âm thanh), và có thể mang theo đầu đạn hạt nhân.

    Kinzhal, cùng một số vũ khí chiến lược khác của Nga gần đây được chế tạo để phục vụ các mục đích chiến lược và chiến thuật nhất định. Quân đội Nga, sau khi phân tích năng lực quân sự phương Tây (nhất là Mỹ), đã kết hợp với các tổ hợp công nghiệp quốc phòng nội địa để phát triển những biện pháp “đáp trả” tương ứng.

    Thứ nhất, Nga cần duy trì năng lực răn đe chiến lược hiệu quả để đối phó khả năng phòng thủ tên lửa của Mỹ và phương Tây. Thứ hai, Matxcơva mong muốn phát triển khả năng răn đe phi hạt nhân, cũng như cải thiện năng lực tấn công quy ước tầm trung và tầm xa.

    Trong bài phát biểu vào tháng 3-2018, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho rằng các loại tên lửa đạn đạo “kiểu mới” như Kinzhal không bay theo quỹ đạo cố định mà có thể thay đổi quỹ đạo bay liên tục. Điều này khiến các hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo hiện nay khó tính toán được chính xác đường bay, vì thế đánh chặn là chuyện gần như không thể.

    Quan điểm thiết kế đằng sau các loại tên lửa siêu vượt âm như Kinzhal hay Tsirkon nhấn mạnh tới yếu tố tấn công phi đối xứng và tính chính xác. Ở cấp độ chiến dịch, quân đội Nga mong muốn sở hữu một loại tên lửa có khả năng tấn công thọc sâu nhắm vào đội hình triển khai các hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ và NATO trên đất liền cũng như trên biển, ví như các hệ thống phòng không Patriot, THAAD hay thậm chí là AEGIS.

    (Nguồn: tuoitre.vn/nga-dung-ten-lua-sieu-vuot-am-voi-muc-dich-gi-20220322225103007.htm)

    Chọn là câu trả lời hay nhất

Để lại câu trả lời